Starożytność: rzeźba i wota z kultu Afrodyty
Najstarsze dzieła, które łatwo odnieść do sztuki w dzisiejszym rozumieniu, to rzeźby i drobne przedmioty kultowe. Oficjalny portal turystyczny opisuje na przykładzie starożytnego miasta-królestwa Tamasos, że wykopaliska odsłoniły tam sześć kamiennych posągów większych niż naturalne z VI wieku p.n.e., z okresu, gdy wyspa była pod egipskimi wpływami. Kult Afrodyty potwierdzają w Tamasos także terakotowe i kamienne figurki gołębi, ptaków poświęconych bogini.
To przykład tego, jak w starożytności sztuka służyła religii: rzeźba i drobne wota były częścią sanktuariów. Zbiory archeologiczne to osobny temat.
Bizancjum: ikony i mozaiki
Sztuka bizantyjska to najbardziej rozpoznawalna warstwa chrześcijańska. Według oficjalnego portalu turystycznego Cypru Muzeum Bizantyjskie w Nikozji prezentuje ponad 200 ikon z okresu od IX do XIX wieku, a także naczynia liturgiczne, szaty i księgi. W zbiorach są liczne ikony z XII wieku, kiedy ikonografia przeżywała szczyt rozwoju. W zbiorach są też słynne mozaiki z VI wieku z kościoła Panagia Kanakaria we wsi Lythrangomi.
Ikony i freski w samych kościołach to osobny temat.
Rzemiosło ludowe: co powstaje do dziś
Oficjalny portal turystyczny opisuje rzemiosło jako praktykowane w poszczególnych wioskach, gdzie tradycyjne metody przechodzą z pokolenia na pokolenie, oraz w ośrodkach rzemiosła (Handicraft Centres). Wiele pracowni pozwala obserwować pracę rzemieślników.
Przesuń tabelę, aby zobaczyć wszystkie kolumny →
| Rzemiosło | Gdzie tradycyjnie | Co powstaje |
|---|---|---|
| Koronka lefkaritika | wieś Lefkara (dystrykt Larnaka) | obrusy, zasłony, serwetki, podkładki |
| Tkactwo | wieś Fyti (dystrykt Pafos) | kolorowe geometryczne wzory na niefarbowanej bawełnie: serwety, obrusy, narzuty |
| Ceramika | Kornos (Larnaka), Foini (Limassol) | czerwone naczynia gliniane |
| Wyroby z miedzi | warsztaty na wyspie | garnki, dzbanki oraz mbriki do parzenia kawy |
| Filigran srebrny (trifouri) | głównie Lefkara | biżuteria, ozdobne sztućce i zastawa |
| Plecionkarstwo | Ineia, Akrotiri, Xylotympou, Avgorou | kosze, m.in. płaskie kolorowe talari |
| Zdobione tykwy | wsie | karafki, lichtarze, pojemniki ozdabiane nożem lub rozgrzanym drutem |
Koronka z Lefkary
Lefkaritika to ręcznie wykonywane koronki, produkowane w górskiej wsi Lefkara od czasów weneckich. Według UNESCO tradycja sięga co najmniej XIV wieku, a w 2009 roku została wpisana na Reprezentatywną listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego ludzkości. Portal turystyczny zaznacza, że za autentyczną uważa się tylko koronkę wykonaną tradycyjną metodą. Według legendy sam Leonardo da Vinci odwiedził wieś w 1481 roku; to opowieść, a nie potwierdzony fakt.
Tkactwo, ceramika i metal
Tkactwo było bardzo rozwinięte już w czasach bizantyjskich i wciąż jest praktykowane w Fyti. Ceramika to według portalu turystycznego bardzo stare rzemiosło wyspy: czerwone naczynia służyły dawniej do przechowywania i transportu wina i wody oraz do składowania płodów rolnych. Miedź była w starożytności ważnym towarem eksportowym, a kotlarze wytwarzają z niej do dziś garnki i mbriki. Filigran srebrny daje efekt przypominający pajęczynę.
Sztuka nowoczesna i współczesna
Państwowa Galeria Sztuki Współczesnej w Nikozji mieści się w odnowionym budynku, a jej zbiory to malarstwo i rzeźba cypryjskich artystów XX wieku. Według oficjalnego portalu turystycznego (stan na 6 listopada 2026) wstęp jest bezpłatny, a galeria jest zamknięta w święta państwowe i przez cały sierpień. Czwarta galeria Fundacji Arcybiskupa Makariosa III zawiera reprezentatywne prace XX-wiecznych artystów cypryjskich. Godziny i opłaty zmieniają się, więc przed wizytą sprawdź je u organizatora.
Jak oglądać sztukę Cypru w praktyce
- Zacznij od Nikozji: sztuka bizantyjska i XX-wieczna jest tam skupiona w kilku miejscach.
- Rzemiosło kupuj tam, gdzie powstaje: w wioskach lub w ośrodkach rzemiosła, a nie tylko w sklepach z pamiątkami.
- Przy koronce pytaj o tradycyjną metodę wykonania, bo to ona decyduje o autentyczności.
- Sprawdź dni otwarcia galerii i pracowni, szczególnie w sierpniu.
Najczęstsze pytania (FAQ)
Jaka sztuka jest najbardziej typowa dla Cypru?
Najbardziej charakterystyczne są bizantyjskie ikony oraz rzemiosło ludowe, zwłaszcza koronka z Lefkary wpisana na listę UNESCO.
Gdzie zobaczyć ikony na Cyprze?
Ponad 200 ikon z lat IX–XIX wieku prezentuje według oficjalnego portalu Muzeum Bizantyjskie w Nikozji.
Skąd pochodzi koronka lefkaritika?
Z górskiej wsi Lefkara w dystrykcie Larnaka. Tradycja sięga co najmniej XIV wieku, a w 2009 roku trafiła na listę UNESCO.
Gdzie kupić tradycyjną ceramikę?
Portal turystyczny wskazuje wsie Kornos i Foini oraz Cyprus Handicraft Centre.
Czy na Cyprze jest sztuka współczesna?
Tak. Państwowa Galeria Sztuki Współczesnej w Nikozji zbiera malarstwo i rzeźbę cypryjskich artystów XX wieku.
