Malowane kościoły Troodos (UNESCO): lista i trasa zwiedzania

Czym są malowane kościoły Troodos

UNESCO opisuje je jako jedną z największych grup kościołów i klasztorów dawnego Cesarstwa Bizantyjskiego. Dziesięć obiektów wpisanych na listę jest bogato zdobionych freskami i pokazuje rozwój malarstwa bizantyjskiego i postbizantyjskiego na Cyprze. Wpis nastąpił w 1985 roku, a w 2001 roku znacząco zmieniono granice obszaru.

Kościoły są po dziś dzień czynnymi miejscami kultu. Charakterystyczny jest stromy drewniany dach, który często zasłania kamienne sklepienia i kopuły; z zewnątrz budynki są proste, a wnętrza bardzo bogato zdobione. Ich właścicielem jest Kościół Cypru, a opiekę konserwatorską sprawuje Departament Starożytności.

Lista dziesięciu kościołów

Układ okręgów (dziewięć w Nikozji, jeden w Limassol) i listę obiektów podaje UNESCO. Opisy i daty pochodzą ze stron Cyprus Tourism Organisation (CTO), sprawdzonych 6 listopada 2026 roku.

Krótko o każdym kościele

Agios Nikolaos tis Stegis, Kakopetria

Kościół kopułowy na planie krzyża wpisanego w kwadrat należał do zespołu klasztornego. Nazwę, czyli „pod dachem”, zawdzięcza stromemu drewnianemu dachowi, który chroni budynek przed pogodą. Cały jest pokryty malowidłami z XI–XVII wieku, według CTO to najważniejszy zachowany zespół z tego okresu na wyspie.

Panagia Asinou, Nikitari

Mały kościół ufundowany w 1099 roku przez Nikephorosa Ischyriosa, który potem został mnichem. Freski z XII–XVII wieku odzwierciedlają sztukę Konstantynopola.

Panagia Podithou, Galata

Zbudowany w 1502 roku dzięki darowiźnie Demetre de Coron i jego żony Heleny. Malowidła są w stylu italo-bizantyjskim, który pojawił się na wyspie pod koniec XV wieku. W Galacie są łącznie cztery malowane kościoły, ale na liście UNESCO jest tylko ten.

Archangelos Michael, Pedoulas

Kościół zbudowany i ozdobiony w 1474 roku przez miejscowego malarza Minasa. Jest całkowicie pokryty freskami na dwóch poziomach; zachował się oryginalny drewniany templon.

Agios Ioannis Lampadistis, Kalopanagiotis

Dawny klasztor to zespół trzech kościołów (Agios Ioannis Lampadistis, Agios Irakleidios i kaplica łacińska) pod jednym wielkim drewnianym dachem. Kaplica łacińska ma najpełniejszy cykl malowideł italo-bizantyjskich na Cyprze. Obok działa muzeum bizantyjskie.

Panagia tou Moutoulla, Moutoullas

Maleńka kaplica z XIII wieku z freskami z 1280 roku, jedynymi na Cyprze z XIII wieku, które da się dokładnie datować. Fundatorami byli Ioannis z Moutoullas i jego żona Irene.

Panagia tou Araka, Lagoudera

Kościół z XII wieku, uznawany za jeden z najważniejszych kościołów epoki bizantyjskiej na wyspie. Freski z 1192 roku namalował Theodoros Apsevdis w późnym stylu komneńskim.

Timios Stavros tou Agiasmati, Platanistasa

Kościół o dachu wystającym na cztery strony, tworzącym portyk, co według CTO jest unikatem na Cyprze. Zachował najpełniejsze cykle malowideł z drugiej połowy XV wieku.

Metamorfosis tou Sotiros, Palaichori

Kaplica z początku XVI wieku, której wnętrze pokrywa jeden z najpełniejszych zespołów malowideł postbizantyjskich na Cyprze. UNESCO zalicza jej freski do szkoły kreteńskiej z XVI wieku.

Timios Stavros, Pelendri

Kościół ze zdobieniami z epoki Paleologów: główną część ozdobiono w drugiej połowie XIV wieku. Według inskrypcji w absydzie pierwotne malowidła pochodzą z lat 1171/1172, a ich fragmenty zachowały się pod warstwą fresków z XIV wieku. Jedyny z dziesięciu leży w okręgu Limassol.

Godziny otwarcia i zasady

CTO podaje te same godziny dla kościołów Agios Nikolaos tis Stegis, Asinou, Podithou, Archangelos Michael, Moutoullas, Araka, Platanistasa, Palaichori i Pelendri:

W tych godzinach CTO nie wymienia poniedziałku. Strony CTO tych kościołów, z wyjątkiem Asinou, dodają, że są zamknięte w święta państwowe. Asinou jest według CTO zamknięte tylko w Boże Narodzenie i Nowy Rok. Wstęp jest bezpłatny.

Zespół Lampadistis ma własny harmonogram: kościół bizantyjski jest otwarty codziennie, we wrześniu–kwietniu 9:00–13:00 i 15:00–17:00, a w maju–sierpniu 9:00–13:00 i 16:00–18:00; muzeum bizantyjskie czynne jest od poniedziałku do soboty, w niedzielę zamknięte, a bilet kosztuje 1 euro. CTO zastrzega, że godziny mogą się zmienić bez uprzedzenia, więc przed wizytą zadzwoń pod numer opiekuna podany na stronie obiektu. W kościele Moutoullas CTO prosi o wcześniejsze zawiadomienie, jeśli chcesz przyjść później niż zwykle. Pamiętaj, że to czynne świątynie.

Propozycja trasy

Podział na trzy trasy to propozycja redakcji. Odległości między kościołami sprawdź przed wyjazdem na mapie.

Planując dzień, uwzględnij przerwę 13:00–14:00 w sezonie letnim i zamknięcie o 16:30 zimą.